शक्यता आणि ब्रायर गुणांनी भाकिते तपासा
मुदतीआधी तपासता येणारा दावा लिहा. अनिश्चित भाग उघडे ठेवा आणि दिलेल्या शक्यतेची प्रत्यक्ष निरीक्षणाशी तुलना करा.
निरीक्षण करता येणारी घटना ठरवा
“लवकरच काहीतरी महत्त्वाचे घडेल” हे चूक ठरवणे कठीण आहे. उपयुक्त नोंद पाहता येणारी घटना, मुदत आणि घटना झाली का हे ठरवण्याचे निकष सांगते. हे आधी लिहा. निकाल पाहून व्याख्या बदलली तर तुम्ही दुसरा दावा तपासत आहात. संदिग्धता नोंदवा; तिला आपोआप बरोबर धरू नका.
नेहमीची वारंवारताही महत्त्वाची आहे. रोजच्या घटनेला जास्त शक्यता देण्याने दुर्मीळ घटनेच्या उठून दिसणाऱ्या भाकितापेक्षा चांगले गुण मिळू शकतात. या साधनात फक्त तुमच्या नोंदी राहतात. सामायिक क्रमवारी किंवा इतर लोकांच्या अचूकतेचे दावे नाहीत.
आधी दिलेल्या शक्यतेचे गुण द्या
दोन निकाल असलेल्या घटनेचा निकाल ठरल्यावर ब्रायर गुण (p − o)² असतात. p म्हणजे 0 ते 1 मधली शक्यता. घटना घडली तर o म्हणजे 1, नाहीतर 0. 50% च्या भाकिताला दोन्हीकडे 0.25 मिळतात. खात्रीने दिलेले बरोबर भाकित 0, चूक 1 मिळवते. कमी सरासरी चांगली.
निकाल न ठरलेल्या घटना सरासरीत किंवा शक्यता व प्रत्यक्ष वारंवारता तुलना करणाऱ्या सारणीत येत नाहीत. पुरावा नसणे म्हणजे अपयशाचा पुरावा नाही. सारणी पाच पट्टे करते आणि 100% शेवटच्या पट्ट्यात ठेवते. एखाद्या पट्ट्यात पाचपेक्षा कमी ठरलेले निकाल असतील तर सूचना दिसते. निवडक दाव्यांमुळे मोठा नमुनाही कललेला असू शकतो.
पुरावे कसे निवडले हे पाहा
पुष्टीकरणाचा पूर्वग्रह जुळणारे शोधायला आणि चुका दुर्लक्षित करायला लावतो. उठून दिसणारी भाकितेच नोंदवल्यास निवडीचा पूर्वग्रह होऊ शकतो. स्वतः पूर्ण होणारी भविष्यवाणी वर्तन बदलून तो निकाल होण्यास मदत करते. त्यावरून भविष्याचे अलौकिक ज्ञान सिद्ध होत नाही. स्पष्टीकरणे वेगळी करण्यासाठी वैयक्तिक गुण पुरेसे नाहीत.
शब्द आधी ठरवा, प्रत्येक निकाल जतन करा, साध्या आधाररेषेशी तुलना करा आणि मत बदलायला तयार रहा. या सरावाचा उपयोग भविष्यकथनात रुची असणारे आणि संशय घेणारे दोघे करू शकतात. कोणाला भोळे न म्हणता विचाराची तपासणी करणे हा हेतू आहे.
हे कसे चालते
संदर्भ
- ब्रायर (1950): शक्यतेच्या रूपात दिलेल्या भाकितांची पडताळणी
- अमेरिकन मानसशास्त्रीय संघटनेचा शब्दकोश: पुष्टीकरणाचा पूर्वग्रह
मनोरंजन आणि चिंतनासाठी; वैज्ञानिक भविष्यवाणी किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही.